كتابى نوشته بايد چنان كه موسى توريت آورد بر الواح نوشته ، نه چنان كه تو را آيت آيت مىآرند ، و بر اين قول كتاب به معنى مكتوب باشد چنان كه حساب به معنى محسوب است . قتاده گفت : معنى آن است كه كتابى خاص بيار براى جماعتى مخصوص از ما كه جز ما را در آن شريكى نباشد . زجّاج گفت : اين آن سؤال است كه آن جا كردند كه گفت : أَوْ تَرْقى فِي السَّماءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُه ( 1 ) ، آنگه هم بر سبيل تسليت رسول گفت : از جهل اينان آن است كه از پيغمبرشان ( 2 ) در حقّ خداى سؤال چنان كردند . و نيز از جهلشان آن است كه گوساله ساخته سامرى ( 3 ) براى آن كه بانگى از او حاصل آمد آن را معبود خود گرفتند و مفعول دوم از « اتّخذوا » محذوف است و تقدير آن است كه : ثمّ اتّخذوا العجل ربّا و الها ، * ( فَعَفَوْنا عَنْ ذلِكَ ) * ( 4 ) ، عفو بكرديم از آن و موسى را حجّتى داديم روشن و سلطان حجّتى قاهر باشد . * ( وَرَفَعْنا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثاقِهِمْ ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت : خداى تعالى بفرمود تا چندانى كه پهناى لشكرگاه موسى بود طور گسسته شد و بر بالاى سر ايشان بداشتند و گفتند ايشان را اگر به توريت ايمان نياريد ( 5 ) و شرايط او كار نبنديد اين كوه بر شما فرود آرم ( 6 ) ، ايشان روى بر زمين نهادند و به نيمهء روى و يك چشم در كوه مىنگريدند و مىگفتند حنطة ، به جاى آن كه ايشان را فرمودند كه : وَقُولُوا حِطَّةٌ ( 7 ) ، يعنى [ احطط من ] ( 8 ) خطايانا و قوله ( 9 ) : * ( بِمِيثاقِهِمْ ) * اى بعهدهم ، * ( وَقُلْنا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً ) * ، و گفتيم ايشان را كه به اين در در شوى ( 10 ) ساجد و نصب او بر حال است .

--> ( 1 ) . سورهء اسرا ( 17 ) آيهء 93 . ( 2 ) . مر : پيغمبرانشان . ( 3 ) . وز : گوساله ساختند به سامرى ، تب ، لت : گوساله ساختهء سامرى ، آج ، لب : گوساله سامرى ساخته ، مر : گوسالهء كه ساخته سامرى بود . ( 4 ) . همه نسخه بدلها ما . ( 5 ) . آج ، لب : نيارى . ( 6 ) . مر : فرود آريم . ( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 58 و سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 161 . ( 8 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 9 ) . آج ، لب : قولهم . ( 10 ) . تب ، لت ، مر : در شويد .